scheidingsplein voor ouders
Praktische zaken
Als je als ouders uit elkaar gaat moet er veel worden geregeld. Denk aan wonen, geldzaken en juridische afspraken. Op deze pagina vind je feitelijke informatie en overzicht over wat er geregeld moet worden en wanneer. Zo krijg je stap voor stap inzicht in de praktische zaken rondom een scheiding.
Kies hieronder en ontdek ook het lokale hulpaanbod in jouw gemeente.
scheidingsplein
Stappenplan
Een scheiding is niet één moment, maar een proces dat je in fases doormaakt. Elke fase brengt z’n eigen vragen, uitdagingen en acties met zich mee. Door te weten waar je staat (en wat er nog komt) krijg je meer grip op deze ingrijpende periode. Zie hieronder ons stappenplan dat bestaat uit 8 fases. Navigeer met de pijltjes naar de volgende fases.
1
Het gesprek met je partner
Zodra je de beslissing hebt genomen, is het cruciaal om dit op een respectvolle manier met je partner te delen. Dit moment is vaak pijnlijk en beladen. Wees duidelijk, kalm en empathisch. Probeer beschuldigingen te vermijden. Denk vooruit: hoe dit gesprek verloopt, kan de toon zetten voor de rest van het proces.
2
Vertellen aan de kinderen
Kinderen voelen vaak feilloos aan dat er iets speelt. Hoe jong of oud ze ook zijn: ze hebben recht op uitleg, veiligheid en liefde. Kies een rustig moment samen als ouders. Gebruik eenvoudige, leeftijdsgerichte taal. Benadruk dat zij geen schuld hebben. Leg uit wat er gaat veranderen én wat blijft (bijv. liefde van beide ouders).
3
Hulp inschakelen
Een scheiding is niet alleen emotioneel, maar ook juridisch en financieel complex. Schakel daarom tijdig hulp in van: mediators of echtscheidings coaches, advocaten (indien nodig), financieel adviseurs, vrienden en familie die je vertrouwt. Heb je een laag inkomen dan kun je ook gratis bij het Juridisch Loket terecht. Je hoeft het niet alleen te doen.
4
Vertellen aan je omgeving
Als jij en je kinderen wat meer gewend zijn aan het idee, kun je anderen vertellen wat er speelt. Denk aan school of kinderopvang, werk, familie en vrienden. Dat helpt om begrip en steun te krijgen. Vertel alleen wat jij wilt delen en bewaak je eigen grenzen. Sommige werkgevers bieden hun werknemers extra steun tijdens een scheiding, zoals gesprekken met een bedrijfsmaatschappelijk werker of coach.
5
Afspraken over de kinderen
Samen ouders blijven na een scheiding is belangrijk voor het welzijn van je kinderen. Maak daarom duidelijke afspraken over waar de kinderen wonen, hoe jullie de zorg en opvoeding verdelen, en hoe jullie de kosten regelen. Schrijf deze afspraken op in een ouderschapsplan. Dit is verplicht als jullie minderjarige kinderen hebben.
6
Echtscheidingsconvenant opstellen
In dit juridisch document leg je alle afspraken vast over: verdeling van bezittingen, schulden, pensioen, alimentatie en het evt. ouderschapsplan. Een mediator of advocaat kan helpen om dit helder en eerlijk op papier te zetten.
7
Indiening bij de rechtbank
Het verzoek tot echtscheiding wordt bij de rechtbank ingediend, meestal door een advocaat. Bij een gezamenlijke scheiding (via mediation) gaat dit vaak sneller en zonder zitting. Na akkoord spreekt de rechter de scheiding uit.
8
De scheiding is officieel
De scheiding is pas definitief nadat de uitspraak van de rechtbank is ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Je bent nu officieel gescheiden.
Elke scheiding is anders. Wat je precies moet regelen, hangt af van jouw situatie. De Rijksoverheid heeft een online checklist waarmee je eenvoudig kunt zien welke zaken voor jou van toepassing zijn.
Met deze checklist krijg je overzicht in wat er geregeld moet worden en kun je stap voor stap aan de slag. De checklist helpt je om niets te vergeten en om structuur aan te brengen in de praktische zaken rondom een scheiding.
Juridische hulp - bij uit elkaar gaan
Hoe je een scheiding juridisch regelt, hangt af van jullie situatie. Het maakt verschil of je getrouwd bent, een geregistreerd partnerschap hebt, een samenlevingscontract hebt of geen contract maar wel kinderen samen. Hieronder lees je wat er in grote lijnen geregeld moet worden en welke stappen mogelijk zijn.
Getrouwd of geregistreerd partnerschap
met kinderen
Dan moet de scheiding officieel worden uitgesproken door de rechter. Zijn jullie het samen eens over de afspraken? Dan kunnen jullie samen één verzoek tot scheiding indienen via een gezamenlijke advocaat.
Komen jullie er niet samen uit, dan kunnen jullie mediation overwegen. Lukt dit niet, dan kan één van jullie een eigen advocaat inschakelen en een eenzijdig verzoek indienen bij de rechtbank.
Samenlevings-contract
met kinderen
In dit geval hoef je niet via de rechter om uit elkaar te gaan. Het contract wordt ontbonden volgens de afspraken die daarin zijn vastgelegd. Vaak gebeurt dit via een notaris of op de manier die in het contract staat beschreven. Het is belangrijk om dit formeel te regelen om problemen achteraf te voorkomen.
Hebben jullie samen kinderen, dan moeten er afspraken worden gemaakt over de kinderen. Deze afspraken kunnen worden vastgelegd in een ouderschapsplan. Een mediator of advocaat kan hierbij ondersteunen.
Niet getrouwd, geen contract
wel kinderen
Zijn jullie niet getrouwd en hebben jullie geen samenlevingscontract, maar wel samen kinderen? Dan is er geen rechter nodig om uit elkaar te gaan. Wel is het belangrijk om goede afspraken te maken over de kinderen. Dit geeft duidelijkheid en is in het belang van de kinderen.
Het is sterk aan te raden om deze afspraken vast te leggen in een ouderschapsplan. Daarin maak je afspraken over de zorg en opvoeding, hoe jullie elkaar informeren en hoe kosten voor de kinderen worden verdeeld. Veel ouders kiezen ervoor om dit samen met een mediator te doen, zodat afspraken zo rustig en werkbaar mogelijk worden gemaakt.Naast afspraken over de zorg is het belangrijk om te kijken hoe het ouderlijk gezag is geregeld.
Ouderlijk gezag
Ouderlijk gezag gaat over wie beslissingen mag nemen over een kind, bijvoorbeeld over school, zorg en medische behandeling. Hoe het gezag is geregeld, hangt af van jullie situatie.
- Waren jullie getrouwd of hadden jullie een geregistreerd partnerschap toen het kind werd geboren? Dan hebben beide ouders automatisch gezamenlijk gezag.
- Waren jullie niet getrouwd en hadden jullie geen geregistreerd partnerschap? Dan heeft de moeder automatisch gezag. De andere ouder krijgt sinds 1 januari 2023 in de meeste gevallen automatisch gezamenlijk gezag op het moment dat het kind wordt erkend. Er zijn wel uitzonderingen, waardoor dit niet altijd automatisch zo is.
- Is het kind vóór 1 januari 2023 erkend, is het kind niet erkend of is er onduidelijkheid? Kijk voor meer informatie hier.
Ouderschapsplan maken
Hebben jullie samen kinderen jonger dan 18 jaar? Dan is het belangrijk om afspraken te maken over de kinderen. In een ouderschapsplan leg je vast hoe jullie de zorg en opvoeding verdelen, hoe jullie elkaar informeren en hoe kosten voor de kinderen worden geregeld.
Een ouderschapsplan is in de meeste gevallen verplicht, maar ook als dat niet zo is kan het veel duidelijkheid en rust geven. Door afspraken op te schrijven, weten jullie allebei waar jullie aan toe zijn en wat jullie van elkaar kunnen verwachten.
Veel ouders kiezen ervoor om hierbij ondersteuning te krijgen. Dat kan via een mediator, maar bijvoorbeeld ook via een ouderschapsbegeleider, een goede hulpverlener of een pedagoog-mediator. Je kunt een ouderschapsplan ook zelf opstellen. Online zijn voorbeelden en invulmodellen beschikbaar die je daarbij kunnen helpen, zoals het invulbare voorbeeld op Als je uit elkaar gaat.
Mediator of advocaat zoeken
Als je samen kinderen hebt, is het vaak nodig om afspraken vast te leggen met hulp van een professional. Voor het maken van een ouderschapsplan en het juridisch afronden van de scheiding is meestal ondersteuning nodig van een mediator of advocaat.
Veel ouders starten met mediation. Een mediator begeleidt jullie samen bij het maken van afspraken en werkt onpartijdig. Mediators kun je vinden via het MfN-register.
Je kunt ook kiezen voor een advocaat. Sommige advocaten zijn ook mediator en begeleiden zowel het maken van afspraken als het indienen van de scheiding bij de rechtbank. Deze advocaat-mediators vind je via het vFAS.
Kun je de kosten voor juridische hulp niet zelf betalen? Dan kan de overheid in sommige gevallen meebetalen via gesubsidieerde rechtsbijstand. Hiervoor moet de mediator of advocaat zijn aangesloten bij de Raad voor Rechtsbijstand. Via hun website kun je direct zoeken naar een mediator of advocaat die hiervoor in aanmerking komt.
Afspraken vastleggen en doorgeven.
Zijn de afspraken gemaakt en is de scheiding uitgesproken of vastgelegd? Dan is het belangrijk om dit door te geven aan verschillende instanties, zoals: de gemeente, de Belastingdienst, pensioenfondsen en andere betrokken organisaties. Dit helpt om problemen achteraf te voorkomen.
Financiën
Bij een scheiding moeten er ook financiële keuzes worden gemaakt. Het is belangrijk om inzicht te krijgen in inkomsten, uitgaven en afspraken voor de periode na de scheiding. Hieronder vind je feitelijke informatie en betrouwbare hulpmiddelen die kunnen helpen om overzicht te krijgen.
Inzicht krijgen in je geldzaken
Om een goed beeld te krijgen van je financiële situatie kun je gebruikmaken van het Nibud. Zij bieden de online en anonieme tool Geldplan Scheiden, waarmee je kunt bekijken wat een scheiding betekent voor je inkomsten en uitgaven. Het gebruik van deze tool is gratis en je kunt hem zelfstandig invullen.
Alimentatie berekenen
Bij een scheiding kunnen afspraken worden gemaakt over partneralimentatie en kinderalimentatie. Een alimentatieberekening geeft inzicht in wat haalbaar en redelijk is.
Je kunt een berekening laten maken via het LBIO. Dit is het landelijke alimentatiebureau van de overheid. Voor een berekening betaal je een eigen bijdrage. Om de berekening te kunnen maken, is het nodig dat jij en je ex-partner allebei de gevraagde gegevens aanleveren.
Toeslagen, belasting en pensioen
Een scheiding kan gevolgen hebben voor toeslagen, belastingen en pensioen. Denk bijvoorbeeld aan zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en de verdeling van pensioen dat tijdens de relatie is opgebouwd.
Het is belangrijk om wijzigingen tijdig door te geven aan de Belastingdienst en om je te verdiepen in wat dit betekent voor jouw situatie. Via deze handige tool kunt u precies zien waar u allemaal aan moet denken.
Scheidingsplein video podcast "Geldzaken en Financiën"
Het Scheidingsplein organiseerde een live webinar over geld en financiën bij scheiding. In samenwerking met GGD Zaanstreek-Waterland, GGD Hollands Noorden, Villa Pinedo, Knegtmans Advocaten & Mediators en Alsjeuitelkaargaat.nl gingen experts en ervaringsdeskundigen in gesprek over vragen die veel ouders bezighouden als ze uit elkaar gaan: Waar ga je wonen? Hoe verdeel je de kosten? Hoe voorkom je dat je kinderen last krijgen van financiële stress?
Wonen
Bij een scheiding moet er vaak een nieuwe woonsituatie worden geregeld. Dit geldt voor huur- en koopwoningen en kan gevolgen hebben voor jullie én voor de kinderen. Hieronder vind je feitelijke informatie over de meest voorkomende situaties en waar je rekening mee kunt houden.
Huurwoning of koopwoning?
Sociale huurwoning
Wonen jullie samen in een sociale huurwoning? Dan kan de woning vaak op naam van één van jullie worden gezet. Dit gaat in overleg met de woningcorporatie. Niet elke corporatie hanteert dezelfde regels, dus het is belangrijk om contact op te nemen met de verhuurder.
Huurwoning in de vrije sector
Bij een huurwoning in de vrije sector gelden de afspraken uit het huurcontract. Vaak moet de verhuurder akkoord geven als de woning op één naam wordt gezet of als het contract wordt aangepast.
Koopwoning
Hebben jullie samen een koopwoning? Dan zijn er verschillende mogelijkheden. Eén van jullie kan in de woning blijven wonen, mits dit financieel haalbaar is. Dit kan betekenen dat de andere partner wordt uitgekocht. Soms gebeurt dit direct, soms wordt gekozen voor uitgesteld uitkopen, waarbij de woning pas later wordt verkocht of verrekend. Bij een koopwoning is het verstandig om advies in te winnen bij een financieel of hypotheekadviseur. Zij kunnen helpen om inzicht te krijgen in wat mogelijk is.
Birdnesting
Bij birdnesting blijven de kinderen in de vertrouwde woning wonen en wisselen de ouders elkaar af. Voor veel kinderen verandert er op korte termijn weinig: zij blijven in hun eigen huis, met hun eigen kamer en spullen. Dit geeft rust en veiligheid in een periode waarin er al veel verandert en helpt kinderen om te wennen aan de nieuwe situatie.
Birdnesting kan ook voor ouders helpend zijn. Het maakt het mogelijk om als partners apart te wonen, terwijl de overgang voor de kinderen zo prettig mogelijk verloopt. Daarnaast kan het praktische ruimte geven in een vaak gespannen periode, omdat het soms eenvoudiger is om tijdelijk enkele dagen per week ergens te verblijven dan direct nieuwe woonruimte te vinden voor jezelf en de kinderen.
Binnenkort vindt er een gratis bijeenkomst voor ouders plaats in jouw regio!
Een waardevolle informatieve avond, er zijn ervaringsdeskundigen die hun verhaal delen en professionals aanwezig die jou kunnen ondersteunen. Een bijeenkomst geeft altijd nieuwe inzichten en helpt écht.
Eerstvolgende bijeenkomsten:
Gouda
Woensdag 9 april
Hollands Kroon
Woensdag 14 april
Zaanstad
Dinsdag 12 mei